Test HPV — kompletny przewodnik

Czym jest test HPV i co wykrywa?

HPV (Human Papillomavirus) to grupa ponad 200 typów wirusa. Większość z nich jest nieszkodliwa, ale kilkanaście typów klasyfikuje się jako wysokoonkogenne (typy 16, 18, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58, 59, 66 i 68), które odpowiadają za rozwój zmian przedrakowych i raka szyjki macicy. Za około 70% przypadków tego nowotworu odpowiadają typy 16 i 18 (HPV 16 ok. 50%, HPV 18 ok. 20%).

Zakażenie HPV jest powszechne: w ciągu życia ulega mu ponad 80% osób aktywnych seksualnie, najczęściej w wieku 20–30 lat. W większości przypadków przebiega bezobjawowo i ustępuje samoistnie: układ odpornościowy eliminuje wirusa zwykle w ciągu 1–2 lat (około 90% zakażeń ustępuje w ciągu 24 miesięcy). Znaczenie kliniczne ma dopiero przewlekłe, utrzymujące się zakażenie typem wysokiego ryzyka.

Test HPV to badanie molekularne (DNA) wykrywające materiał genetyczny wirusa w pobranej próbce. Badanie cytologiczne (cytologia klasyczna lub płynna) ocenia skutki zakażenia (zmiany w komórkach), natomiast test HPV wykrywa przyczynę, czyli samego wirusa, co pozwala określić ryzyko wcześniej.

Dla kogo jest test HPV?

Badanie stosuje się w profilaktyce ginekologiczno-onkologicznej. Wskazania obejmują:

• kobiety w wieku 25–64 lat w ramach regularnej profilaktyki,
• osoby z nieprawidłowym wynikiem cytologii,
• osoby, które chcą potwierdzić lub wykluczyć zakażenie,
• pary planujące dziecko.

Mężczyźni mogą być bezobjawowymi nosicielami wirusa.

Jak często wykonywać test HPV?

Podane odstępy czasowe dotyczą profilaktyki przesiewowej, czyli regularnego badania osób bez objawów. Towarzystwa naukowe i organizacje zdrowotne opierają je na przebiegu zakażenia: ujemny wynik testu HPV oznacza niskie ryzyko rozwoju zmian w kolejnych latach, co uzasadnia dłuższy odstęp niż przy samej cytologii (tradycyjnie co 3 lata). Zalecana częstotliowość wykonywania testu:

• WHO: test HPV u kobiet od 30. roku życia co 5–10 lat,
• USPSTF (USA): kobiety 30–65 lat, test HPV co 5 lat,
• PTGiP (Polska): kobiety 25–64 lat, test HPV co 5 lat.

W Polsce, w refundowanym przez NFZ programie profilaktyki, test HPV w ramach przesiewu wykonuje się co 5 lat.

Test HPV a cytologia

Cytologia ocenia wygląd komórek szyjki macicy. Test HPV wykrywa obecność wirusa, który powoduje zmiany w tych komórkach. Badania uzupełniają się i nie wykluczają.

Test HPV standardowy a rozszerzony

Dostępne są dwa warianty:

• Test HPV standardowy wykrywa 14 typów wysokiego ryzyka, z indywidualnym oznaczeniem typów 16 i 18 (pozostałe wykrywane są zbiorczo).
• Test HPV rozszerzony obejmuje szerszy panel 28 typów (14 wysokiego ryzyka, 6 możliwie wysokiego ryzyka i 8 niskiego ryzyka), również z indywidualnym oznaczeniem typów 16 i 18.

Oba warianty indywidualnie oznaczają typy 16 i 18, które wiążą się z najwyższym ryzykiem. Test rozszerzony różni się szerszym zakresem wykrywanych typów.

Pobranie próbki w domu krok po kroku

Test HPV realizuje się z próbki pobranej samodzielnie. Test HPV w Diagmed prowadzony jest wysyłkowo:

1. Zamówienie zestawu online, wysyłka kurierem w neutralnym opakowaniu.
2. Samodzielne pobranie próbki według dołączonej instrukcji.
3. Odesłanie próbki opłaconą przesyłką do laboratorium.
4. Wynik online wraz z powiadomieniem e-mail i dostępem do panelu.

Przygotowanie do pobrania

Na 24 godziny przed pobraniem materiału:

• powstrzymać się od współżycia,
• nie stosować preparatów dopochwowych (globulki, kremy, maści),
• nie wykonywać irygacji ani innych badań ginekologicznych.

Próbki nie pobiera się w trakcie miesiączki, wymagane jest odczekanie co najmniej 4 dni po jej zakończeniu.

Interpretacja wyniku

Wynik oznaczany jest jakościowo - może być negatywny (nie wykryto wirusa wysokiego ryzyka) lub pozytywny (wykryto). Wynik pozytywny oznacza zakażenie, nie nowotwór. Nie ma leku na samo zakażenie HPV; w większości przypadków organizm sam zwalcza wirusa w ciągu 1–2 lat. Po wyniku dodatnim ocenia się stan komórek szyjki macicy (cytologia), a dalsze postępowanie zależy od typu wirusa i wyniku cytologii. Przy typach 16 lub 18 zwykle kieruje się na pogłębioną diagnostykę (kolposkopię). Przy pozostałych typach wysokiego ryzyka z prawidłową cytologią zaleca się powtórzenie testu HPV po roku, aby sprawdzić, czy zakażenie się utrzymuje.